Aad Overtoom begeleidde bijna honderd kavelruilen

Het is mooi als je een beetje weet wat er speelt bij boeren’

Oud- notaris en thans weer kandidaat-notaris Aad Overtoom van Mantel & Voors in Benningbroek draait al decennialang mee in de wereld van kavelruilen. Sinds zijn eerste dossier in 1994 begeleidde hij er naar eigen schatting minimaal tachtig tot negentig. Inmiddels is hij aan het afbouwen, maar nog altijd wordt hij regelmatig ingeschakeld om mee te kijken of een ruil juridisch klopt. “Die ervaring helpt toch,” zegt hij. “Ik weet waar ik op moet letten.”

Zijn eerste kennismaking met kavelruil herinnert hij zich nog goed. “Die speelde in Hoogwoud. Ik kreeg een telefoontje van toenmalig veldmedewerker Theo de Haan van Stivas: of ik een akte kon maken. Voor mij was het toen helemaal nieuw.” Vanuit zijn eerdere werk in Hoorn had hij er wel eens van gehoord, maar zelf nog niet mee gewerkt. “Ik heb toen eerst naar het kantoor in Hoorn gebeld: wat moet ik doen, hoe zit dat? Zij hebben me het model aangeleverd en eigenlijk liep het meteen.”

Dat hij juist deze dossiers naar zich toe trok, was geen toeval. Overtoom groeide zelf op in de agrarische wereld. “Ik ben boerenzoon. We hadden thuis een klein boerenbedrijf en mijn vader was daarnaast parttime kassier van de plaatselijke bank. Dan heb je toch affiniteit met die sector. Ik weet een beetje wat er speelt. Als het over melkprijzen gaat of over de situatie op een bedrijf, dan hoef ik dat niet eerst helemaal uitgelegd te krijgen. Dat maakt het contact wel makkelijker.”

Inmiddels kan hij terugkijken op een lange reeks ruilen, variërend van overzichtelijke transacties tot grote projecten met tientallen partijen. Eén daarvan springt er nog altijd uit. “Dat was begin jaren 2000, de kavelruil in Twisk met waterberging. Dat was toen de grootste die er was, met provincie, gemeente en waterschap erbij. Speciale bijkomstigheid was dat ‘ie ineens binnen twee weken rond moest zijn, omdat een gedeputeerde absoluut zelf zijn handtekening eronder wilde zetten. Hij zou namelijk die bewuste dag in de omgeving zijn en aan die datum viel niet meer te tornen.”

Tijdsdruk
De tijdsdruk was enorm. “Ik dacht eerst: dat red ik nooit. Normaal heb je daar weken voor nodig, ook voor goedkeuringen. Maar toen moest alles tegelijk. We hadden nog geen mail, dus alles ging per fax of ik bracht zelf de post rond. Ik weet nog dat ik op de dag zelf hier op kantoor de laatste handtekening kreeg en daarna met spoed naar het dorpshuis reed om de akte te passeren. Het moest gewoon gebeuren.” Lachend: “Dan voel je wel even dat er wat van afhangt.”

Toch zit de aantrekkingskracht van kavelruil voor Overtoom niet alleen in dat soort uitzonderingen. Juist het vrijwillige karakter maakt het werk interessant. “Iedereen moet er uiteindelijk iets in zien. Anders haken er partijen af. Het is niet zo dat iedereen er financieel evenveel beter van wordt, maar er zit altijd een voordeel in: betere verkaveling, minder afstand, minder kosten. En natuurlijk helpt de vrijstelling van overdrachtsbelasting, vergoeding van notaris- en kadasterkosten en eventuele subsidies ook.”

Zijn rol als notaris komt meestal pas in beeld als de grote lijnen al zijn uitgezet. “Als Stivas mij belt, dan is de ruil in principe rond. Dan ga ik het juridisch uitwerken en zorg ik dat het zo ook klopt.” Soms moet er nog iets worden gladgestreken tussen partijen, maar dat is eerder uitzondering dan regel. “Zij doen het voorwerk. Ik zie de partijen vaak pas bij het tekenen.”

Dat moment blijft altijd nog bijzonder, merkt hij. “Het is nooit een standaardakte. Er zitten vaak persoonlijke verhalen achter. Iemand die stopt, iemand die verhuist, een bedrijf dat wordt verplaatst. Grond is voor boeren natuurlijk iets heel wezenlijks. Dat zit soms al generaties in de familie. Daar zit emotie bij.”

In de loop der jaren zag Overtoom de regels rond kavelruil veranderen. Met name om misbruik tegen te gaan zijn de voorwaarden aangescherpt. “Er werd op sommige plekken wel erg creatief mee omgegaan. Dan werden bijvoorbeeld woonhuizen in een ruil getrokken die er eigenlijk niet in hoorden. Daar zijn nu strengere regels voor. En terecht.”

Zorgvuldig
Volgens Overtoom wordt daar in Noord-Holland zorgvuldig mee omgegaan. “Ik ken de kantoren die dit doen en daar wordt netjes gewerkt. En ook Stivas kijkt vooraf goed mee. Soms krijg ik van tevoren al stukken toegestuurd met de vraag: kan dit? Dan kijk ik ernaar en geef ik aan of het binnen de regels past. Dat werkt prettig.”

Hoewel zijn rol formeel vooral juridisch is, ziet hij ook het bredere belang van kavelruil. Niet alleen voor boeren, maar ook voor de inrichting van het landelijk gebied. “Het gaat niet alleen om landbouw. Je hebt ook natuur, water, infrastructuur. Kavelruil helpt om dat allemaal beter op de plek te krijgen waar het hoort.”

Dat maakt het volgens hem een waardevol instrument, ook richting de toekomst. “Zeker als je kijkt naar verkeer door dorpen of bedrijven die verplaatst worden. Als je dat via ruilen goed kunt oplossen, heeft iedereen daar baat bij.”

Zelf doet hij inmiddels een stapje terug, maar helemaal loslaten doet hij het nog niet. “Af en toe word ik nog gebeld om mee te kijken. Dat vind ik ook gewoon leuk om te doen. Het blijft een mooie materie.”